HANES
Trigolion lleol oedd yn gyfrifol am gychwyn y syniad o agor rheilffordd ar draws Sir Fôn, a dyma sefydlu y Cwmni Rheilffordd Canolog Môn gwreiddiol. Un o hoelion wyth y syniad oedd William Dew, Llangefni, masnachwr lleol llwyddiannus. Cynhaliwyd y cyfarfod ar y 5ed o Orffennaf 1858. Y Cadeirydd oedd Syr William Bulkeley a gwnaeth William Dew, y prif siaradwr, apêl gref am y £150,000 angenrheidiol i gychwyn y fenter. Y weledigaeth oedd rhedeg rheilffordd o orsaf Gaerwen, drwy Llangefni a Llannerch y Medd ymlaen i Borth Amlwch. Y gobaith wedyn oedd mynd a’r rheilffordd yn ei blaen am Gemaes, Llanrhuddlad ac ymuno drachefn â phrif reilffordd Caergybi yn y Fali. (Roedd y cynlluniau arfaethedig yma yn or-uchelgeisiol ac ni welwyd eu gwireddu).
Cynllun wedi ei saernïo ar gyfer 18 milltir o reilffordd o’r Gaerwen i Borth Amlwch oedd y bwriad ac amcangyfrifwyd y gôst tua £7,000 y filltir yn cynnwys codi gorsafoedd angenrheidiol. Pwysleisiwyd o’r cychwyn mai rheilffordd Sir Fôn oedd hon i fod ac mai ei bwriad oedd gwasanaethu pobl Môn.

 

history
The original Anglesey Central Railway was promoted by local residents. The prime mover was William Dew of Llangefni, a successful estate agent. A meeting was held on 5th of July 1858. Sir Richard Bulkeley took the chair and William Dew who was the chief speaker made a strong appeal for the £150,000 needed to launch the venture. The railway was to run from Gaerwen station through Llangefni, on to Llannerch y Medd terminating at Amlwch Port. From there a branch line was eventually to be laid in the direction of Cemaes, then on to Llanrhuddlad to rejoin the main Holyhead line at Valley. (The proposal was over ambitious and never came to fruition).
mwy - more